Wat heeft een kind met autisme nodig in het basisonderwijs?

Nu de Wet Passend Onderwijs van kracht is, zullen meer zorgleerlingen dan voorheen hun plek moeten vinden in het reguliere basisonderwijs. Dus ook leerlingen met autisme. Wat heeft deze groep kinderen nodig om zo goed mogelijk te kunnen functioneren op een gewone basisschool? En waar moeten ouders van kinderen met een autismespectrumstoornis (ASS) op letten als ze een (reguliere) basisschool voor hun kind gaan kiezen?

We spraken hierover met professor Ina van Berckelaer-Onnes, emeritus hoogleraar orthopedagogiek en auteur en samensteller van het boek Autisme in school: een passend aanbod binnen Passend Onderwijs.

Hoe ziet een goede leeromgeving voor een autistisch kind eruit?

‘Een ordelijk en opgeruimd klaslokaal is belangrijk, zodat leerlingen niet teveel prikkels krijgen tijdens een schooldag. Visuele symbolen (zoals pictogrammen) kunnen een enorme houvast zijn, omdat de leerling dan meer overzicht krijgt en weet wat er van hem wordt verwacht. Voorbeelden hiervan zijn de pictogrammen die aangeven waar een kind moet gaan zitten, of welke activiteiten in welke volgorde er op een schooldag uitgevoerd gaan worden. Op veel scholen worden deze visuele hulpmiddelen in de kleutergroepen al gebruikt, maar leerlingen met ASS kunnen hier in de hogere klassen ook nog profijt van hebben’.

Wat zijn voor leerlingen met ASS lastige momenten op een schooldag?

‘Schakelingen tussen de ene en de andere activiteit roepen meestal veel weerstand op: leerlingen met ASS moeten hier goed op worden voorbereid. De vrije, minder gestructureerde momenten zijn veruit het zwaarste voor hen. Denk hierbij aan een spelletjesmiddag, of een ochtend waarop leerlingen vrij mogen kiezen uit werkjes. Het speelkwartier is door zijn chaos en onvoorspelbaarheid ook een moeilijk moment, omdat dan sociale interacties een belangrijke rol spelen. Kinderen met ASS hebben hier veel moeite mee, omdat ze het lastig vinden om contact te leggen met andere kinderen. En als ze dat wel kunnen, dan hebben ze de grootste moeite om hun gedrag af te stemmen op het gedrag van de andere kinderen.’

De vrije, ongestructureerde momenten op een schooldag zijn veruit het zwaarste voor kinderen met autisme

Hoe kan een leerkracht rekening houden met een leerling met autisme?

‘Communicatie is hier van cruciaal belang! Kleine aanpassingen in de manier waarop je deze leerlingen benadert of aanspreekt kunnen een groot positief effect hebben. We weten dat kinderen met autisme moeite hebben met overzicht houden, en dat ze zich snel verliezen in details. Het is dan de leerkracht die structuur moet scheppen, door niet teveel stof of instructie tegelijkertijd aan te bieden. Daarnaast hebben deze kinderen de neiging om alles letterlijk te nemen, dus is het nodig om concrete vragen te stellen en concrete opdrachten te geven. Wat voor een leerkracht (en voor een ouder!) ook verraderlijk kan zijn: kinderen met ASS hebben niet zelden een grote en volwassen woordenschat, wat echter niet wil zeggen dat ze al deze woorden ook echt begrijpen en in de juiste contexten kunnen gebruiken. De leerkracht moet dus niet alleen opletten of zijn boodschap duidelijk genoeg is, maar ook of deze goed aankomt.’

Kleine aanpassingen in de manier waarop je ASS-leerlingen benadert kunnen een groot positief effect hebben

Zijn er basisschooltypen die meer of minder geschikt zijn voor kinderen met ASS?

‘Niet een bepaald type basisschool, het is de communicatie tussen leerkracht/school en de leerling die bepaalt of een kind met autisme goed kan functioneren op een gewone school. Sommige onderwijsconcepten hebben echter kenmerken die in theorie moeilijkheden zouden kunnen opleveren. Montessorischolen bijvoorbeeld bieden veel structuur,wat positief is, maar ze geven daarnaast hun leerlingen al jong veel zelfstandigheid. Dit kan nog wel eens tot problemen leiden, omdat veel kinderen met ASS moeite hebben om hun eigen leerproces te regisseren. Vrije scholen bieden veel klassikale lessen en ook veel structuur, maar ze stimuleren hun leerlingen daarnaast om zoveel mogelijk hun fantasie te gebruiken bij het leren. Dit is een vaardigheid die de meeste kinderen met ASS van nature minder goed beheersen. Daarnaast houden leerlingen op deze scholen hun gehele basisschoolperiode dezelfde leerkracht, wat een probleem wordt als het niet klikt tussen kind en leerkracht. Op democratische scholen krijgen leerlingen heel veel keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid, maar de kans is groot dat ASS-kinderen hierdoor het overzicht kwijtraken en onrustig worden. Tot welk schooltype een school ook behoort, het belangrijkste is dat de school in zijn totaliteit bereid is deze kinderen op te nemen en de juiste begeleiding te geven’.

Hoe kunnen we een kind met ASS helpen om zijn weg te vinden op een gewone basisschool?

  • De hele school, het gehele team moet zich inzetten om zo autismevriendelijk mogelijk te worden. Niet alleen de directeur, maar ook bijvoorbeeld de conciërge.
  • Veel leerkrachten en reguliere scholen willen zich graag inzetten om beter aan te sluiten bij autisme (op school), maar zij hebben vaak nog niet voldoende expertise. Zij moeten de kans krijgen zich op dit gebied bij te scholen.
  • Ouders moeten in overleg blijven met school en leerkracht over hun kind.
  • Door hun sociale onhandigheid zijn leerlingen met ASS kwetsbaar en kunnen ze gemakkelijk mikpunt van pesten worden. Hier moeten leerkrachten en ouders op bedacht zijn, en -voor zover dit mogelijk is-maatregelen nemen om dit te voorkomen.
  • Leerlingen met autisme hebben een persoonlijke mentor nodig op school bij wie ze met hun problemen terecht kunnen. Op de basisschool is de leerkracht hiervoor de aangewezen persoon.

‘Autisme in school’  is in december 2012 voor het eerst verschenen bij Boom test uitgevers, momenteel is de tweede druk op de markt.

 

2 thoughts on “Wat heeft een kind met autisme nodig in het basisonderwijs?

  1. Beste,
    ondanks al deze goede tips is het ons niet gelukt (en velen met ons) om onze normaal begaafde dochter op het reguliere basisonderwijs te houden, zeer te wijten aan de school die geen enkele aanpassing wilde doen. Helaas is de praktijk nog pijnlijk, uitsluitend en gericht op zo min mogelijk gedoe, hierdoor zijn wij gedwongen de stap te maken naar het speciaal onderwijs….
    Ik wil er niet voor pleiten dat alle scholen helemaal auti proof moeten worden, maar voor de meeste kinderen is meer structuur , minder prikkels, een zegen; van horen zeggen vernam ik laatst via via dat een leerkracht zijn klassen aanpak het aangepast aan een leerling met autisme, en dat alle kinderen daardoor beter presteerden, helaas ben ik er nog niet achter om welke school het gaat.
    Het pijnlijkste is dat mijn dochter uit haar sociale omgeving is weggehaald, niet meer zelf naar school kan fietsen, ergens nu in een bos weggestopt zit tussen kinderen met veelal veel ernstiger problematiek (hechtingsstoornissen); dat klopt gewoon niet. Ook het grote gebrek aan meisjes valt op.
    KLeinere scholen met een doorloop naar het voorgezet onderwijs lijkt mij de oplossing naar het model van de stichting voor persoonlijk onderwijs, maar dan ook voor het PO en niet alleen voor het VO.

    groet,
    Nathalie Ladan
    (psycholoog en moeder van een dochter met asperger)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *